Nakaz zapłaty to orzeczenie sądu wydawane bez rozprawy, które zobowiązuje dłużnika do zapłaty albo zaskarżenia go w terminie. Firma uzyska go w postępowaniu upominawczym, nakazowym lub w e-Sądzie. Dłużnik ma 2 tygodnie na sprzeciw albo miesiąc na zarzuty (art. 4802 § 2 k.p.c.), a niezaskarżony nakaz działa jak prawomocny wyrok.
Czym jest nakaz zapłaty i kiedy sąd go wydaje?
Sąd wydaje nakaz zapłaty, gdy powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych (art. 4801 § 1 k.p.c.). Robi to na posiedzeniu niejawnym, a czynności w sprawie, poza rozprawą i wyrokiem, może wykonywać referendarz sądowy (art. 4804).
W nakazie sąd poleca pozwanemu, by w oznaczonym terminie zapłacił całą kwotę z kosztami albo wniósł środek zaskarżenia. Niezaskarżony nakaz zapłaty ma skutki prawomocnego wyroku (art. 4802 § 1 i 4 k.p.c.).
Dla firmy to najkrótsza droga do tytułu, z którym można pójść do komornika, i podstawa windykacji sądowej. Gdy kontrahent realnie kwestionuje wykonanie umowy, sprawa i tak trafi na rozprawę - wtedy liczy się przygotowanie do sporu gospodarczego przed sądem.
Co zrobić przed pozwem - wezwanie, odsetki i rekompensata
Zanim złożysz pozew, wyślij wezwanie do zapłaty i zaproponuj polubowne rozwiązanie. Pozew musi zawierać informację, czy strony próbowały mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeśli nie - dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c.). W sprawach gospodarczych sąd może obciążyć kosztami stronę, która zaniechała takiej próby i przez to przyczyniła się do zbędnego procesu (art. 45812).
Jeżeli w transakcji między firmami wykonałeś swoje świadczenie, a nie dostałeś zapłaty w terminie, od dnia wymagalności należą Ci się bez wezwania odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych (art. 7 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Od 1 lipca do 31 grudnia 2026 r. wynoszą one 13,75% w skali roku, gdy dłużnik nie jest publicznym podmiotem leczniczym (stan prawny: październik 2026).
Do tego, również bez wezwania, przysługuje rekompensata za koszty odzyskiwania należności (art. 10 ust. 1). Wynosi równowartość:
- 40 euro - gdy świadczenie nie przekracza 5000 zł,
- 70 euro - gdy jest wyższe niż 5000 zł, ale niższe niż 50 000 zł,
- 100 euro - gdy wynosi 50 000 zł lub więcej.
Kwotę przelicza się po średnim kursie euro NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc wymagalności (art. 10 ust. 1a). Wyższe koszty odzyskiwania możesz dochodzić w uzasadnionej wysokości (art. 10 ust. 2). Tło tych przepisów opisujemy w tekście o zasadach przeciwdziałania zatorom płatniczym.
Upominawcze, nakazowe czy e-Sąd - który tryb wybrać?
O wyborze trybu decydują dokumenty, kwota, wiek długu i adres dłużnika. W każdym z trzech postępowań sąd wydaje nakaz zapłaty, ale różnią się opłaty, czas na obronę i skutki zaskarżenia (stan prawny: październik 2026).
| Kryterium | Postępowanie upominawcze | Postępowanie nakazowe | e-Sąd (EPU) |
|---|---|---|---|
| Kiedy | Roszczenie pieniężne lub rzeczy zamienne; sąd wydaje nakaz z urzędu, chyba że roszczenie jest oczywiście bezzasadne, twierdzenia budzą wątpliwość albo zapłata zależy od świadczenia wzajemnego (art. 499 k.p.c.) | Na wniosek w pozwie, gdy roszczenie potwierdzają dokumenty z art. 485 k.p.c., np. uznanie długu, zaakceptowany rachunek, weksel albo umowa z dowodem wykonania i dowodem doręczenia faktury | Roszczenie pieniężne wymagalne w ciągu 3 lat przed pozwem, doręczenie w Polsce, pozew tylko online (art. 50528, 50529a, 50531 k.p.c.) |
| Opłata od pozwu | Pełna: 30-1000 zł do 20 000 zł, powyżej 5% wartości, maks. 100 000 zł (art. 13 u.k.s.c.) | 1/4 opłaty, min. 30 zł (art. 19 ust. 2 pkt 1 i art. 20 u.k.s.c.) | 1/4 opłaty, min. 30 zł (art. 19 ust. 2 pkt 2 i art. 20 u.k.s.c.) |
| Obrona dłużnika | Sprzeciw w 2 tygodnie od doręczenia w kraju (art. 4802 § 2 pkt 1 k.p.c.) | Zarzuty w miesiąc od doręczenia w UE (art. 4802 § 2 pkt 3 k.p.c.), opłata 3/4 (art. 19 ust. 4 u.k.s.c.) | Sprzeciw w 2 tygodnie, jak w postępowaniu upominawczym (art. 50528 § 1 k.p.c.) |
| Kto rozpoznaje | Sąd rejonowy, a przy wartości sporu ponad 100 000 zł okręgowy (art. 17 pkt 4 k.p.c.) | Sąd rejonowy albo okręgowy, jak obok | Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie, bez względu na kwotę |
| Po zaskarżeniu | Nakaz traci moc w zaskarżonej części, sprawa toczy się dalej (art. 505 § 2 k.p.c.) | Nakaz zostaje, sąd wyrokiem utrzymuje go w mocy albo uchyla (art. 493 § 4 k.p.c.) | Sąd umarza postępowanie, nowy pozew w 3 miesiące (art. 50536-50537 k.p.c.) |
Postępowanie upominawcze nie wymaga wniosku - przewodniczący sam kieruje sprawę na posiedzenie w celu wydania nakazu (art. 201 § 1 k.p.c.). Tryb nakazowy trzeba wskazać w pozwie (art. 4841), ale w zamian płacisz mniej i dostajesz mocniejszy nakaz zapłaty.
Przy fakturach między przedsiębiorcami wystarczą umowa, dowód wykonania świadczenia i dowód doręczenia faktury (art. 485 § 21), a pierwsze posiedzenie powinno się odbyć w ciągu 2 miesięcy od wniesienia pozwu (art. 486 § 2).
E-Sąd, czyli elektroniczne postępowanie upominawcze w systemie e-sad.gov.pl, działa w całości online. Dowody tylko wskazujesz, a w pozwie podajesz m.in. PESEL lub NIP pozwanej osoby fizycznej albo numer KRS spółki (art. 50532 k.p.c.). Sprzeciw dłużnika kończy jednak sprawę umorzeniem, więc ten tryb pasuje do długów, których kontrahent raczej nie zakwestionuje.
Co musi zawierać pozew o nakaz zapłaty?
Pozew musi spełniać wymogi pisma procesowego oraz zawierać (art. 187 § 1 k.p.c.):
- dokładnie określone żądanie, np. kwotę z odsetkami od wskazanej daty,
- datę wymagalności roszczenia,
- fakty, na których opierasz żądanie, a w razie potrzeby także te uzasadniające właściwość sądu,
- informację o próbie pozasądowego rozwiązania sporu albo o przyczynach jej braku.
W sprawach gospodarczych wszystkie twierdzenia i dowody powołujesz już w pozwie - spóźnione sąd co do zasady pomija (art. 4585 § 1 i 4). W trybie nakazowym dołączasz dokumenty, na których ma się oprzeć nakaz zapłaty, a przy wekslu lub czeku ich oryginał (art. 485 § 4).
Pozew składa się co do zasady w sądzie siedziby dłużnika (art. 30 k.p.c.), a w sprawach z umów także w sądzie miejsca jej wykonania (art. 34). Spory o zapłatę często zaczynają się od niejasnego terminu płatności, dlatego przy nowych kontraktach warto zadbać o starannie przygotowane umowy handlowe.
Ile kosztuje nakaz zapłaty - opłaty sądowe w 2026 r.
Do 20 000 zł opłata od pozwu jest stała i wynosi od 30 do 1000 zł, a powyżej - 5% wartości sporu, nie więcej niż 100 000 zł (art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). W trybie nakazowym i w e-Sądzie płacisz czwartą część, nie mniej niż 30 zł (art. 19 ust. 2 i art. 20).
Mediacja na podstawie umowy o mediację przed pozwem obniża opłatę o dwie trzecie, maksymalnie o 400 zł (art. 13e).
Przykład dla należności 50 000 zł (stan prawny: październik 2026):
- postępowanie upominawcze - 2500 zł,
- postępowanie nakazowe albo e-Sąd - 625 zł,
- zarzuty dłużnika w postępowaniu nakazowym - 1875 zł (art. 19 ust. 4).
Opłata nie przepada, bo w nakazie zapłaty sąd zobowiązuje dłużnika do zapłaty roszczenia razem z kosztami (art. 4802 § 1 k.p.c.).
Sprzeciw i zarzuty - co może zrobić dłużnik?
W trybie upominawczym i w e-Sądzie dłużnik wnosi sprzeciw, a w nakazowym - zarzuty, zawsze do sądu, który wydał nakaz zapłaty. Wskazuje w nich zakres zaskarżenia i zarzuty, które pod rygorem utraty trzeba zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (art. 4803 § 1 i 2 k.p.c.). Spóźniony lub nieopłacony środek sąd odrzuca (art. 4803 § 3).
Sprzeciw sprawia, że nakaz zapłaty traci moc w zaskarżonej części, a sąd rozpoznaje sprawę według przepisów ogólnych (art. 505 § 2 i art. 4801 § 2). Zarzuty nakazu nie usuwają - sąd wyrokiem utrzymuje go w mocy albo uchyla. Dlatego dłużnik wymienia w nich fakty i dowody na wykazanie każdego z nich (art. 493 § 2 i 4).
W e-Sądzie do sprzeciwu nie dołącza się dowodów, a jego wniesienie prowadzi do umorzenia postępowania (art. 50535 i 50536). Jeżeli w ciągu 3 miesięcy od postanowienia o umorzeniu wniesiesz pozew w innym trybie, skutki wytoczenia powództwa liczą się od daty pozwu w e-Sądzie (art. 50537 § 2). Opłatę z e-Sądu zalicza się wtedy na poczet nowej (art. 19 ust. 2 pkt 2 u.k.s.c.).
Od prawomocnego nakazu do komornika
Do egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy, czyli tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776 k.p.c.). Prawomocny nakaz zapłaty jako orzeczenie sądu jest tytułem egzekucyjnym (art. 777 § 1 pkt 1). Po nadaniu klauzuli składasz z nim wniosek do komornika.
Nakaz z trybu nakazowego działa szybciej: od chwili wydania jest tytułem zabezpieczenia, wykonalnym bez klauzuli (art. 492 § 1). Jeszcze w trakcie sporu o zarzuty możesz więc wnosić o dokonanie zabezpieczenia, np. przez zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika (art. 747 pkt 1).
Zaległa faktura ma też skutki podatkowe - sprawdź, czy możesz skorzystać z ulgi na złe długi w podatku dochodowym. Przy powtarzających się opóźnieniach część firm przenosi ryzyko na faktora, o czym piszemy w tekście o faktoringu.
Co zmieniło się w latach 2025-2026?
W latach 2025-2026 przepisy o wydawaniu nakazu oraz terminy na sprzeciw i zarzuty się nie zmieniły. Zmieniło się otoczenie tych spraw:
- od 23 września 2025 r. maksymalna opłata stosunkowa od pozwu wynosi 100 000 zł zamiast 200 000 zł (Dz.U. 2025 poz. 1157),
- od 1 marca 2026 r. sąd może obciążyć kosztami stronę, która bez uzasadnionej przyczyny odmówiła mediacji (art. 103 § 3 pkt 11 k.p.c.),
- od 1 marca 2026 r. pełnomocnik w e-Sądzie wskazuje zakres pełnomocnictwa już w pierwszym piśmie (art. 50531 § 22 k.p.c.).
Jeżeli kontrahent zalega z płatnością, przygotujemy wezwanie, dobierzemy tryb i poprowadzimy sprawę aż do egzekucji w ramach windykacji należności dla firm. Konsultacje prowadzimy w biurze w Białymstoku, online i telefonicznie - dane znajdziesz na stronie kontakt.
Stan prawny na 13 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.
Najczęstsze pytania
Ile dłużnik ma czasu na sprzeciw od nakazu zapłaty?
Dłużnik ma 2 tygodnie od doręczenia nakazu wydanego w postępowaniu upominawczym albo w e-Sądzie, jeżeli doręczenie nastąpiło w Polsce (art. 480² § 2 pkt 1 k.p.c.). Przy doręczeniu w innym państwie UE termin wynosi miesiąc, a poza UE - 3 miesiące. Sprzeciw wniesiony po terminie sąd odrzuca.
Ile czasu jest na zarzuty od nakazu w postępowaniu nakazowym?
Zarzuty wnosi się w terminie miesiąca od doręczenia nakazu, gdy doręczenie następuje na terytorium Unii Europejskiej, także w Polsce (art. 480² § 2 pkt 3 k.p.c.). Od zarzutów pobiera się trzy czwarte opłaty od pozwu (art. 19 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). W piśmie z zarzutami trzeba wymienić fakty i dowody na wykazanie każdego z nich (art. 493 § 2 k.p.c.).
Ile kosztuje pozew w e-Sądzie?
W e-Sądzie płaci się czwartą część zwykłej opłaty od pozwu, nie mniej niż 30 zł (art. 19 ust. 2 pkt 2 i art. 20 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Przy należności 50 000 zł to 625 zł zamiast 2500 zł (stan prawny: październik 2026). Jeżeli po sprzeciwie dłużnika złożysz w ciągu 3 miesięcy nowy pozew, opłatę z e-Sądu zalicza się na poczet nowej.
Czy w e-Sądzie można dochodzić starych faktur?
W e-Sądzie można dochodzić tylko roszczeń, które stały się wymagalne w okresie 3 lat przed dniem wniesienia pozwu (art. 505²⁹ᵃ k.p.c.). Starsze należności trzeba kierować do sądu w zwykłym trybie, upominawczym albo nakazowym. Doręczenie nakazu musi przy tym nastąpić w Polsce.
Jakie dokumenty są potrzebne do nakazu w postępowaniu nakazowym?
W sprawach o zapłatę między przedsiębiorcami wystarczą umowa, dowód wykonania świadczenia niepieniężnego i dowód doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku (art. 485 § 2¹ k.p.c.). Podstawą może być też m.in. dokument urzędowy, zaakceptowany przez dłużnika rachunek, wezwanie do zapłaty z pisemnym uznaniem długu albo weksel (art. 485 § 1 i 2). Wniosek o wydanie nakazu w tym trybie zgłasza się w pozwie.
Czy rekompensata 40 euro należy się bez wezwania?
Tak, rekompensata za koszty odzyskiwania należności przysługuje bez wezwania od dnia nabycia prawa do odsetek w transakcji handlowej (art. 10 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Wynosi równowartość 40, 70 albo 100 euro, zależnie od wartości świadczenia. Przysługuje od każdej transakcji, a przy płatności w częściach - od każdej niezapłaconej części (art. 10 ust. 3 i art. 11 ust. 2).
Co się dzieje, gdy dłużnik nie zareaguje na nakaz zapłaty?
Nakaz, od którego nie wniesiono sprzeciwu ani zarzutów, ma skutki prawomocnego wyroku (art. 480² § 4 k.p.c.). Po nadaniu klauzuli wykonalności staje się tytułem wykonawczym, z którym możesz złożyć wniosek o egzekucję do komornika (art. 776 k.p.c.).
Czy przed pozwem trzeba wysłać wezwanie do zapłaty?
Kodeks nie wymaga wezwania jako warunku pozwu, ale pozew musi zawierać informację, czy strony próbowały mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeśli nie - wyjaśnienie dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c.). W praktyce wezwanie przed pozwem jest więc standardem. W sprawach gospodarczych sąd może obciążyć kosztami stronę, która zaniechała próby dobrowolnego rozwiązania sporu (art. 458¹² k.p.c.). Wezwanie z pisemnym uznaniem długu bywa też podstawą nakazu w postępowaniu nakazowym.