Fikcja postępowania karnego jako sposób na przedawnienie. TK nadał bieg naszej skardze konstytucyjnej
Trybunał Konstytucyjny pozytywnie zweryfikował pod względem formalnym wniesioną przez naszą Kancelarię skargę konstytucyjną i postanowił o nadaniu jej dalszego biegu. Sprawa dotyczy istotnego problemu systemowego, a mianowicie wszczynania przez organy skarbowe postępowań karnych, tkwiących w fazie in rem, wyłącznie w celu zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego, bez zamiaru rzeczywistego prowadzenia sprawy karnej.
Istota problemu – Postępowanie „w sprawie”, a nie „przeciwko osobie”
Sprawa naszego Klienta dotyczy rozliczeń VAT za 2015 rok. W naszej ocenie Przedsiębiorca dochował w tamtym czasie należytej staranności w doborze kontrahentów i weryfikacji transakcji, wykonując czynności wykraczające poza ówczesne standardy rynkowe. Mimo to organy podatkowe zakwestionowały jego rozliczenia.
Istotny w tej sprawie jest jednak mechanizm, po który sięgnął fiskus, aby uniknąć przedawnienia zobowiązania z końcem 2020 roku. Tuż przed upływem tego terminu wszczęto postępowanie karnoskarbowe. Co najistotniejsze, postępowanie to nigdy nie zmieniło fazy z in rem („w sprawie”) na in personam („przeciwko osobie”). Naszemu Klientowi nigdy nie przedstawiono zarzutów, nie stał się podejrzanym, a był jedynie przesłuchiwany w charakterze świadka w pobocznym wątku sprawy.
W naszej ocenie jedyną przesłanką zastosowania przepisów Kodeksu karnego skarbowego oraz artykułu 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej była chęć instrumentalnego wykorzystania prawa karnego. Miało to na celu wyłącznie zyskanie czasu na wydanie decyzji podatkowej, czego organy nie zdążyłyby skutecznie zrobić w normalnym trybie ustawowego terminu przedawnienia.
Nowe spojrzenie Trybunału
Warto podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny w przeszłości zajmował się już kwestią zawieszania biegu terminu przedawnienia, jednak dotyczyło to głównie braku informowania podatnika o tym fakcie. Nasza skarga dotyczy zupełnie innego, głębszego problemu.
Wnosimy o zbadanie konstytucyjności przepisów w sytuacji, gdy formalne wszczęcie śledztwa ma charakter pozorny. Nie kwestionujemy samego mechanizmu zawiadamiania, lecz fakt, że organy mogą utrzymywać stan zawieszenia terminu biegu przedawnienia, nie podejmując żadnych realnych czynności procesowych zmierzających do ukarania sprawcy.
Mimo że sądy administracyjne, w tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku ze stycznia 2025 roku, zaakceptowały działanie organów w świetle obowiązujących przepisów – z czym się nie zgadzamy – zdecydowaliśmy się na skierowanie sprawy na drogę kontroli konstytucyjnej.
Argumentacja przed Trybunałem
W imieniu Klienta zaskarżyliśmy art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej. W skardze podnosimy, że przepis ten – w zakresie, w jakim dopuszcza instrumentalne wykorzystywanie prawa karnego do celów fiskalnych – jest niezgodny z Konstytucją. Wskazujemy, że taka praktyka narusza wywodzoną z artykułu 2 Konstytucji zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Ponadto argumentujemy, że utrzymywanie stanu niepewności co do ostateczności zobowiązań podatkowych godzi w prawo do ochrony własności uregulowane w artykule 64 Konstytucji. Podnosimy również, że pozorowanie działań karnych narusza prawo do obrony oraz zasadę domniemania niewinności, o których mowa w artykule 42 Konstytucji. Podatnik nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z postępowań, w których organy nie podejmują realnych czynności procesowych. Podatnik nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z postępowań, w których organy nie dążą do wyjaśnienia sprawy karnej, lecz jedynie do celu fiskalnego
Znaczenie decyzji TK
Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 6 listopada 2025 r., sygn. akt Ts 137/25 o nadaniu skardze dalszego biegu oznacza, że sprawa została skierowana do merytorycznego rozpoznania.
Jest to istotny etap proceduralny, który otwiera drogę do zbadania zgodności z Konstytucją przepisów, które od lat budzą wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie. Rozstrzygnięcie tej sprawy może mieć znaczenie dla sytuacji prawnej szerokiego grona podatników w Polsce. O dalszym przebiegu postępowania będziemy informować na bieżąco.
W celu zapoznania się z naszą ofertą, zapraszamy do kontaktu:
e-mail: biuro@dbopolska.pl
tel: 533 454 699, 732 666 306